HSP bij dieren? Ja, ook Fikkie en Tijger kunnen hoogsensitief zijn

HSP bij dierenWist je dat ook dieren hoogsensitief kunnen zijn? Onderzoekers hebben hoogsensitiviteit (of HSP) bij meer dan honderd soorten ontdekt.

Hoogsensitief wil zeggen dat je gevoeliger bent voor prikkels en dat de hersenen de informatie op een meer diepgaande manier verwerken. Omgevingsinvloeden komen sterker binnen. Hoogsensitiviteit is een normale variatie in de bevolking, zoals linkshandigheid dat bijvoorbeeld ook is.

Men gaat ervan uit dat ongeveer één op vijf mensen de eigenschap heeft. Maar wist je dat ook jouw Fikkie of Tijger hoogsensitief kan zijn?

Biologen hebben ontdekt dat er twee persoonlijkheidstypes bestaan binnen meer dan honderd diersoorten, waaronder apen, vogels, geiten, varkens, paarden, honden en katten. En die persoonlijkheidstypes komen overeen met het onderscheid ‘hoogsensitief’ en ‘niet-hoogsensitief’ dat we bij mensen aantreffen.

Twee persoonlijkheidstypes: ‘brutale’ en ‘verlegen’ dieren

Aan de ene kant zijn er de zogeheten ‘brutale’ (of niet-hoogsensitieve) dieren die een impulsieve en meer agressieve stijl hanteren. Zij gaan zonder veel omhaal op hun doel, bijvoorbeeld voedsel, af.

Aan de andere kant staan de ‘verlegen’ (of hoogsensitieve) dieren. In een nieuwe situatie maken zij eerst een pas op de plaats, ze observeren hun omgeving, schatten kansen en bedreigingen in en ondernemen dan pas actie. Deze dieren reageren – in tegenstelling tot hun ‘brutale’ soortgenoten – sterk op omgevingsinvloeden.

(tekst gaat door onder afbeelding)

zonnebaars
Een ‘verlegen’ zonnebaars houdt z’n omgeving scherper in de gaten dan z’n ‘brutale’ soortgenoot. (Foto: Tino Strauss).

Deze persoonlijkheidstypes lijken aangeboren te zijn. Zo bleek in een onderzoek naar de zonnebaars, een zoetwatervis die tegenwoordig ook voorkomt in Nederland en België, het gedrag van de twee typen over langere tijd stabiel. Men leidde dat onder meer af aan het gegeven dat ‘brutale’ en ‘verlegen’ vissen ander voedsel verorberden en verschillende typen parasieten in en op hun lichaam hadden.

Twee manieren om te overleven: zitters en zwervers

Beide persoonlijkheidstypes hebben waarschijnlijk een evolutionaire functie. Een onderzoek van de Amerikaanse bioloog John Renger en zijn collega’s naar het voedselzoekgedrag van fruitvliegjes maakt dat duidelijk.

In dit onderzoek maakt men het onderscheid tussen ‘zitters’ en ‘zwervers’. Het verschil schuilt in een variatie in het erfelijk materiaal en een anders werkend zenuwstelsel. De zitter, een hoogsensitieve fruitvlieg, observeert en wacht tot de kust veilig is, terwijl de zwervers rondvliegen en hun slag slaan.

Zolang er genoeg voedsel is, hebben de zitters de beste overlevingskansen. De zwervers zijn zich minder bewust van wat er in hun omgeving gebeurt en kunnen daardoor gemakkelijk ten prooi vallen aan roofdieren. Maar in tijden van schaarste zijn de zwervers in het voordeel. De zitters wachten dan te lang en zien het voedsel aan hun neus voorbijgaan.

Zitters en zwervers zijn dus even belangrijk voor het overleven van de soort. Zolang de ene fruitvlieg voorzichtig te werk gaat en een andere onbevreesd op z’n doel afvliegt, zullen er altijd genoeg fruitvliegen overblijven.

Sensitieve dieren waarschuwen voor gevaar

Mogelijk spelen de ‘verlegen’, meer sensitieve dieren nog een andere rol in het overleven van de soort. Ze kunnen hun soortgenoten namelijk waarschuwen voor gevaar.

“Stel je voor dat een kudde antilopen of zebra’s een paar leden heeft die voortdurend stoppen met grazen en hun scherpe zintuigen gebruiken om naar roofdieren te speuren”, zegt de Amerikaanse psychologe en HSP-expert Elaine Aron. “Kuddes met zulke sensitieve, oplettende individuen hebben een betere kans om te overleven en zich voort te planten, en daarom worden er steeds een paar sensitieve individuen in die groep geboren.”

(tekst gaat door onder afbeelding)

zebra
Sensitieve zebra’s spelen mogelijk een belangrijke rol in het waarschuwen van de kudde bij gevaar.

Onderzoek naar hoogsensitieve mensen laat iets soortgelijks zien. HSP’s reageren door hun diepere informatieverwerking sterker op positieve en negatieve ervaringen. In een negatieve context, bijvoorbeeld een te hectische werkvloer, zijn zij de eersten die problemen ervaren. Maar als een omgeving gunstig is, zijn ze ook de eersten die opbloeien. Hoogsensitieve personen kunnen hiermee een belangrijke signaalfunctie voor de groep als geheel hebben.

Succesvolle aapjes en empathische honden

We zagen zojuist al: hoe sensitiever je bent, des te meer impact de omgeving op je heeft, zowel in goede als in kwade zin. Dat geldt niet alleen voor mensen, maar bijvoorbeeld ook voor resusapen.

Sensitieve aapjes die worden grootgebracht door gemiddelde moeders, kampen vaker met problemen als stress dan niet-sensitieve aapjes met soortgelijke moeders. Maar sensitieve aapjes die worden grootgebracht door zeer kundige, koesterende moeders behalen de beste resultaten. Ze ontwikkelen zich snel, ze zijn beter bestand tegen stress, ze stijgen in de hiërarchie van de groep en worden vaak leiders.

De overeenkomsten tussen hoogsensitieve mensen en hun dierlijke evenknie gaan nog verder. In 2014 bevestigden hersenscans dat hoogsensitieve personen subtiele signalen makkelijker oppikken en daardoor beter in staat zijn om emoties van anderen te herkennen. Anders gezegd: HSP’s beschikken over een sterk empathisch vermogen.

Drie jaar later concludeerden wetenschappers dat het heel waarschijnlijk is dat honden in staat zijn om emoties van mensen op te pikken. In een interview met CNN voegt onderzoeker Annika Huber eraan toe dat sommige honden dat beter kunnen dan andere. Mogelijk reageren deze honden op “zeer subtiele signalen van onze emotionele toestand, misschien zelfs signalen waar we ons niet eens bewust van zijn”.

Het idee dat Fikkie misschien wel begrijpt hoe je je voelt, is dus helemaal zo gek nog niet.

Bronnen:

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op hswerknemer.nl.